କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା AI (Artificial Intelligence) ଭାରତରେ ପରିଚାଳନାଗତ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ଦୃଶ୍ୟପଟକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଛି।

ଭାରତୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, AI ର ପ୍ରଭାବ ପୂର୍ବରୁ ବିଭିନ୍ନ ସଂଗଠନ ଏବଂ ଶିଳ୍ପରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ବ୍ୟବସାୟଗୁଡ଼ିକ ଆର୍ଥିକ ଶିଳ୍ପ, ଖୁଚୁରା ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ସମେତ ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପରେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ AI ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଭାରତୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଠକେଇ ଚିହ୍ନଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଏବଂ ଗ୍ରାହକ ସେବାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ AI ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଅଭିଜ୍ଞତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ସେହିପରି, ଭାରତୀୟ ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା, ସୁପାରିଶକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କରିବା ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ଦକ୍ଷତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ AI ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି। ଗୁଣବତ୍ତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମାନଦଣ୍ଡକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ନିର୍ମାତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା AI ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି, ଯାହା AI ପ୍ରଦାନ କରିପାରୁଥିବା ଅନେକ ଲାଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛି। ଭାରତରେ AI ବିକାଶ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏକ ବିଶ୍ୱ ହବ୍ ଭାବରେ ବିକଶିତ ହେଉଛି, ଯାହା IndiaAI ମିଶନ, 1,1800+ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ କ୍ଷମତା କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ 2016 ପରଠାରୁ AI ପ୍ରତିଭାରେ 263% ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ। AI ଦକ୍ଷତା ପ୍ରବେଶରେ ଦେଶ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି, ~89% ନୂତନ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ AI ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି। ମୁଖ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ ହେଉଛି ସ୍ୱଦେଶୀ, ବହୁଭାଷୀ ମଡେଲ (ସର୍ବମ-୧, ହନୁମାନ) ଏବଂ କୃଷି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାରେ ଉଚ୍ଚ-ପ୍ରଭାବ ପ୍ରୟୋଗ, ଯାହା 2.45/4 AI ଗ୍ରହଣ ସ୍କୋର ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ।

ଭାରତରେ AI ବିକାଶର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭ
ନୀତି ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି: $1.25 ବିଲିୟନ+ (ପ୍ରାୟ ₹10,300 କୋଟି) IndiaAI ମିଶନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ ଶକ୍ତି (10,000+ GPU)କୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ କରିବା, ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ଏବଂ ସାର୍ବଭୌମ AIକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା, ଯାହା ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ନୈତିକ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ AI ଫ୍ରେମୱାର୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିବ। ପ୍ରତିଭା ଏବଂ ଦକ୍ଷତା: ଭାରତ AI ଦକ୍ଷତା ପ୍ରବେଶ (2.8 ସ୍କୋର) ରେ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ମହିଳା AI ପ୍ରତିଭା (1.7 ସ୍କୋର) ରେ, ପ୍ରମୁଖ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପଛରେ ପକାଇ।

AI GDP ଅଭିବୃଦ୍ଧି, ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ଭାବନା, ଉତ୍ପାଦକତା ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ଏହା AI ର ଫଳାଫଳ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଏ, ବିଶେଷକରି ନୂତନ ବ୍ୟବସାୟ ମଡେଲ ବିକାଶ, ଉନ୍ନତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ବ୍ୟାପକ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତତା ସମ୍ପର୍କରେ। ପଦ୍ଧତିରେ ଉପଲବ୍ଧ ସାହିତ୍ୟର ବ୍ୟାପକ ଗବେଷଣା, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତୀୟ ବ୍ୟବସାୟଗୁଡ଼ିକର କେସ୍ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ତଥ୍ୟର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଫଳାଫଳଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ AI କିପରି ଭାରତର ଆର୍ଥିକ ବିକାଶକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖେ ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରତିଭାର ଅଭାବ ଏବଂ ନୈତିକ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସମାଧାନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ କରେ। ପ୍ରତିଭା ବିକାଶ ଏବଂ ରଣନୈତିକ ଗ୍ରହଣର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ପତ୍ରିକାର ନିଷ୍କର୍ଷରେ ଭାରତରେ AIର ଭବିଷ୍ୟତ ଉପରେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଛି।

AI ଭାରତରେ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ କରି, ଉତ୍ପାଦକତା ବୃଦ୍ଧି କରି ଏବଂ ଗ୍ରାହକ ସେବା, ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରବାହକୁ ଅପ୍ଟିମାଇଜ୍ କରି ମାନବଶକ୍ତି ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଖର୍ଚ୍ଚକୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ହ୍ରାସ କରୁଛି। 2030 ସୁଦ୍ଧା, AI 38 ନିୟୁତ ଭାରତୀୟ ନିଯୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି, ସ୍ୱୟଂଚାଳିତକରଣ ଯଥେଷ୍ଟ ସମୟ ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିବ। AI-ଚାଳିତ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗାଯୋଗ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟ 30% ପରିଚାଳନା ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନରେ 12-18% ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ।
ଭାରତରେ ମାନବଶକ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସର ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷେତ୍ର:
AI ଚାଟବଟ୍ ଏବଂ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ଆସିଷ୍ଟାଣ୍ଟମାନେ 24/7 ଉଚ୍ଚ-ଭଲିଉମ୍, ନିୟମିତ ପଚରାଉଚରା ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି, ବଡ଼ ମାନବ ସହାୟତା ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଆବଶ୍ୟକତା ହ୍ରାସ କରନ୍ତି। AI-ଚାଳିତ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ବଜାଜ ଅଟୋର ପୁଣେ ସୁବିଧା ଭଳି ଭାରତୀୟ ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକରେ ଅଣଯୋଜନାଗତ ଡାଉନଟାଇମ୍ 35% ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଖର୍ଚ୍ଚ 20% ହ୍ରାସ କରେ। ଏହା ଗୁଣବତ୍ତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତ କରେ, ଅପଚୟ ହ୍ରାସ କରେ।
ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସରେ AI ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ₹15,000 କୋଟି ସଞ୍ଚୟ ହୋଇପାରିବ, ଯେତେବେଳେ ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକରେ AI-ଚାଳିତ କାର୍ଗୋ ପରିଚାଳନା ପ୍ରାୟ ₹20,000 କୋଟି ସଞ୍ଚୟ ହୋଇପାରିବ, ଗୌରବ ବଲ୍ଲଭ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। AI ଇନଭଏସ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ, ଡାଟା ଏଣ୍ଟ୍ରି ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସମନ୍ୱୟକୁ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ କରିଥାଏ, ମାନବ ସମ୍ବଳକୁ ସାଧାରଣ, ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥାଏ।
କର୍ମଶକ୍ତି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ:
ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ ଉପରେ ବୃଦ୍ଧି: ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ ପରିବର୍ତ୍ତେ, AI ପ୍ରାୟତଃ ମାନବ ଶ୍ରମକୁ ପରିପୂରକ କରିଥାଏ, ପୁନରାବୃତ୍ତିମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପରିଚାଳନା କରିଥାଏ ଏବଂ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ-ମୂଲ୍ୟ, ରଣନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାଏ। ଉନ୍ନତ ଚାହିଦା: 38 ନିୟୁତ ଚାକିରି ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଥିବାରୁ, ଡିଜିଟାଲ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ କର୍ମଶକ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ସ୍କିଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ମିଶନ୍ ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ମାଧ୍ୟମରେ AI କୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ:
ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା AI 2035 ସୁଦ୍ଧା ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତିରେ $1.7 ଟ୍ରିଲିୟନ ଯୋଡିବାର ଆକଳନ କରାଯାଇଛି। ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ IndiaAI ମିଶନ୍ ₹10,300 କୋଟିରୁ ଅଧିକ ନିବେଶ କରୁଛି। ବ୍ୟବସାୟରେ AI ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କର ଖର୍ଚ୍ଚ-କାଟ ରଣନୀତି ଆପଣଙ୍କ କମ୍ପାନୀର କାର୍ଯ୍ୟ ପଦ୍ଧତିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବ। AI କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ କରି, ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣରେ ଉନ୍ନତି ଆଣି ଏବଂ ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି କରି ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ। 5 ଟି ଲାଭ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ କଷ୍ଟମାଇଜ୍ ହୋଇଥିବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଲାଭ ପ୍ରଦାନ କରେ। ବ୍ୟବସାୟରେ AI କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଗମ କରିବା ଏବଂ ସମ୍ବଳ ବ୍ୟବହାରକୁ ଅପ୍ଟିମାଇଜ୍ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାରିକ ସମାଧାନ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହା ଏକ ନିବେଶ ଯାହା ଶୀଘ୍ର ଲାଭ ଦିଏ ଏବଂ ଫଳାଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିଚାଲିଥାଏ।

ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଆଇନର ସମ୍ପାଦକ ଡକ୍ଟର ବିଭୁ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ବିଶ୍ଳେଷଣ।